De eerste kerk uit de late tiende of vroege elfde eeuw in een vroeg-romaanse stijl is geheel van tufsteen opgetrokken geweest. Bij opgravingen tijdens de restauratie van 1977-1981 zijn delen van deze romaanse fundamenten van de toren en het schip teruggevonden.
Romaanse details
Van het koor is het hele romaanse fundament intact bewaard gebleven. De kerktoren stond aanvankelijk los van het schip, getuige de romaanse boogdetails aan de binnenzijde van de toren. Op de eerste verdieping bevat het metselwerk een waterlijst, een bouwelement dat ook meestal aan de buitenkant zit. Kort na de voltooiing van de toren is het schip vergroot, waarbij de toren aan drie zijdes werd omsloten.
In de veertiende eeuw zijn de binnenmuren van de toren doorbroken en vermoedelijk ook de grote bakstenen steunberen aan de westzijde van de toren aangelegd. Er werden grote gewelven gecreëerd met nieuwe hoekpijlers en er kwam extra ruimte onder de toren, aansluitend op het schip. Op deze hoekpijlers zijn toen twee schilderingen aangebracht; van de heilige Agatha terwijl ze gekruisigd is en gefolterd wordt door beulen en van Maria Magdalena met een zalfpot in haar linkerhand.
Rond het jaar 1500 is het tufstenen koor vervangen door een hoger uit baksteen opgetrokken koor in gotische stijl en voorzien van hoge ramen en een extra travee. Op het netgewelf van het nieuwe koor werden schilderingen aangebracht.
De toren, en vermoedelijk het schip, zijn rond 1640 verhoogd. Ook kreeg het schip grotere vensters. In deze gedaante is de kerk terug te zien op de gewassen pentekening van Cornelis Pronk uit 1732.
In 1861 werd een tekening op schaal gemaakt van het kerkgebouw voorafgaand aan de laatste grote verbouwing plaats, waarmee het kerkgebouw haar huidige vorm verkreeg. Deze tekening van de architect J. van der Toorn is bewaard gebleven. Het schip werd verhoogd tot de hoogte van het gotische koor. De centrale toegang in de noordelijke gevel werd vervangen door een hoog toegangsportaal met glas-in-loodramen.
Restauratie 1977-1981
In 1968 werden de eerste plannen gemaakt voor een restauratie van het kerkgebouw. In 1977 werd begonnen met het eerste noodherstel. Hierbij werd de zwakke constructie van de kapspanten hersteld, de leistenen dakbedekking vervangen en goten & voegwerk vernieuwd. Tijdens de restauratiewerkzaamheden kwamen de schilderingen op de torengewelven uit de veertiende eeuw en de plafondschildering van rond 1500 aan het licht. Bij graafwerkzaamheden onder de toren werd een vijftiende-eeuwse vaas gevonden.
Klok
In januari 1943 is de klok van W. Both en E. van der Arck uit 1640 afgevoerd naar Spijk en ten prooi gevallen aan de Duitse oorlogsindustrie. De huidige klok is uit 1950. Kijk voor meer informatie, foto’s en filmopnames van de klok op: geldersekerken.nl/klok-sint-lambertus.
Orgels
Het grote orgel is in 1882 gebouwd door K.M. van Puffelen (Zaltbommel). Nadat de originele orgelkast door brand verloren ging in 1980, is het orgel in 1983 door de firma Pels & Van Leeuwen gerestaureerd en in een nieuwe kas geplaatst.
Het kistorgel is in 1983 gebouwd door Jean Telder. Het orgel heeft dienstgedaan in de Goede Herderkerk in Hilversum en Maria Christinakerk in Den Dolder. In 2004 is het orgel gekocht door de hervormde gemeente in Kerk-Avezaath. Kijk voor meer informatie over de twee orgels op: geldersekerken.nl/orgels.
Bekijk de Sint-Lambertuskerk online
Zowel de binnen- als de buitenkant van de kerk zijn online te bekijken via via deze link. Kijk voor meer foto’s op de beeldbank van Gelderse Kerken.